امیرغلامی:سینما در کردستان
"سینما کُردستان"
مقدمه
بخش اول
اگر چه فیلم قدیمیترین رسانه جمعی صوتی و تصویری در اواسط دهه 1920 به چندین شهر کردستان رسید، اما سینمای کُرد شروع کُندتری داشت. سیاست حاکمه در کشورهایی که مردمان کرد زبان در آن ساکناند، خطوط ممیزی خاصی را در برابر تولید و اکران فیلمهایی با موضوعیت و زیان کردی بر عهده داشت. یلمازگونی، کارگردان برجسته کُرد، در جواب اینکه چرا تا به حال هیچ فیلمی را به زبان کُردی تولید نکرده است، جواب داد: "واضحا به خاطر اینکه زبان کُردی به طور قانونی در ترکیه ممنوع شده است". اتحاد جماهیر شوروی و عراق تنها ممالکی بودندکه موانع سیاسی کمتری در برابر فیلمسازان کُرد قرار دادند. همین آزادی نسبی باعث شد که اولین فیلم های کُرد در این کشورها ساخته شود؛ به نحوی که در جمهوری ارمنستان هر ده سال یک فیلم کُردی ساخته شد. اولین فیلمساز کُرد که پس از مرگ به شخصیتی مسئلهساز مبدل گردید،"حموبیگ نظریان" بود. وی که از اهالی قفقاز بود و در تاریخ سینمای قفقاز، ارمنستان و بطور کلی در اتحاد جماهر شوروی نامی آشنا و برجسته را داراست، توانست بخشی از شناسنامه سینمای این نواحی را به خود اختصاص دهد. به نحوی که قفقازیها معتقدند وی قفقازی است و ارمنیها مدعیاند ارمنی بودن وی هستند و عدهای بر این باورند که از اهالی چچن بوده و کردها نیز به دلیل کارنامه کاریش وی را کُرد محسوب کردهاند. کارنامهی با 30 فیلم که موضوع 27 فیلم آن، درباره کُردهای قفقاز و ارمنستان و . . . است. اهمیت وی برای این نوشتار بیش از هر چیزی ای است که اولین فیلم وی شروع تاریخ سینمای کردستان به حساب میآید. فیلم"زره" که در سال 1926 ساخته شد، شرایط زندگی زنان کُرد را در ارمنستان به شکلی مردم شناسانة به تصویر کشیده است. "هاکوب گازاریان" نویسندهی این فیلم که از کردهای محبوب ارمنستان بود، فیلمنامه را با زبان کُردی نوشت و برای نگارش آن از رسم الخط کُردی استفاده کرد که بر اساس رسم الخط ارمنی توسط روشنفکران کُرد مقیم ارمنستان آماده شده بود.
این فیلم که به صورت صامت ساخته شده بود. بعدها در سال 1970 در ارمنستان توسط "جاسمی جلیل" نویسنده کرد و "جمیله جلیل" موزیسن زن کُرد، صداگذاری شد.
نظریان بعدها در سال 1933 مهمترین فیلم خود یعنی "کُردهای ایزدی" را ساخت. این اثر مستند که به روش اتنوگرافیک(انسان شناسی تصویری) ساختة شدة بود، فیلمی تماما کُردی بود و در آن آداب و رسوم کردهای چادرنشین و کوچرو به نمایش گذاشته شدة است. برای موسیقی متنِ فیلم از آوازهای فولکلوریک کُردی نظیر"سهردولکه" و"لاوک" استفاده شدة است. در این فیلم نظریان همانند تمام کارگردانان هم دوره خود در روسیه، همچون ایزنشتاین، پودفکین، ژیگاورتوف و . . . تحت تاثیر ایدئولوژی حاکمیت وقت خود یعنی حکومت کمونیستی روسیه بود. وی نیز در این فیلم به تبلیغ افکار سوسیالیستی پرداختة است، به نحوی که در فیلم "کُردهای یزیدی" را در زیر چتر سوسیالیسم در حال خواندن و نوشتن مییابیم.
اهمیت این فیلم به قدری است که در سال(1992) در جریان برگزاری جشنواره"سه قاره" - جشنواره ای که در پاریس پایتخت هنر و ادب برگزار میشود و به سینمای کشورهای آسیایی، آفریقایی و جهان سوم میپردازد- فیلمهای متعددی حضور پیدا کرده بودند، فیلم کردهای ایزدی نیز به عنوان یکی از فیلم های مهم مردم شناسیِ تاریخ سینما اکران شد.






یار سخت تر است تا دیگر فیلمها، بخصوص اگر فیلم کوتاه مورد نظر، برنده ی بهترین فیلم کوتاه سال جشن خانه ی سینما شده باشد: اگر بدش را بگویی می گویند که خلاف جریان آب شنا می کند که توجه جلب کند و اگر خوبش را بگویی، گفته خواهد شد، حرف تازه ای نداشته ای که بزنی، و هیچکس نه جدیش می گیرد و نه دقیق می خواندش!! البته هیچ منتی نیست، زیرا هیچکس مرا با زور به این کار وادار نکرده است، اما می خواهم دستکم بدانید که کار نسبتا سختی است و من بدان آگاه.





انجمن سینمای جوانان ایران - دفتر سنندج در سال 1364 با همت و پیگیریهای مکرر عده ای از دوستان و علاقمندان به هنر سینما شروع به کار نمود و اینک قریب به 28 سال است که توانسته است محفل و بستری را برای علاقمندان به این هنر ارزنده ایجاد نماید .